انواع استانداردهای حسابداری
اشتباه در تشخیص یک استاندارد حسابداری میتواند از نحوه ثبت یک رویداد مالی تا ارائه صورتهای مالی اثر بگذارد؛ بهخصوص وقتی قرار است از سطح کارشناس حسابداری به سمت حسابدار ارشد یا سرپرست حرکت کنید. شناخت استانداردهای حسابداری فقط حفظ شماره استانداردها نیست؛ باید بدانید هر استاندارد در چه موقعیتی کاربرد دارد و چه اثری بر ثبت، اندازهگیری، ارائه و افشای اطلاعات مالی میگذارد.
در این مقاله از بلاگ آموزشگاه حسابداری پکت، انواع استانداردهای حسابداری را بررسی میکنیم، کاربرد آنها را در فرآیندهای واقعی مالی توضیح میدهیم و مسیر یادگیری آموزش استانداردهای حسابداری را برای کسانی که میخواهند دانش حرفهای خود را تقویت کنند، روشنتر میکنیم.
ویدئوی معرفی کتاب استانداردهای حسابداری
استاندارد حسابداری چیست؟
حتماً پیش از آنکه بخواهید انواع استانداردهای حسابداری را بشناسید، دلتان میخواهد تا تعریف دقیق و جامع از استاندارد حسابداری داشته باشید. به زبان ساده، کلیه قوانین و مقررات دنیای حسابداری، استانداردهای بینالمللی حسابداری یا استاندارد حسابداری گفته میشود. انواع استاندارد های حسابداری مجموعهای کامل از اصول و رویههایی هستند که حسابدارها در تمام دنیا باید بر اساس آن عمل کنند.
در واقع به کمک این قوانین و مقررات، قلمرو فعالیت کلیه حسابداران مشخص میشود. همچنین با ارائه شیوههای مشترک و اصول مناسب، حسابداران میتوانند تا مسائل و مشکلات دنیای حسابداری را برطرف نمایند. این استانداردها تمامی جوانب مالی یک واجد تجاری را شامل میشود و راهحلهایی باکیفیت برای افزایش بازده مجموعه تجاری ارائه میدهند.
انواع استاندارد حسابداری به یکپارچهسازی گزارشهای مالی کمک میکنند. در نتیجه فقط گزارشهایی قابل قبول هستند که این استانداردها را رعایت کرده باشند. با توجه به تمامی اینها، یک حسابدار باید درک کاملی از انواع استاندارد های حسابداری داشته باشد.
در همین رابطه بخوانید:
تاریخچه استاندارد های حسابداری
شاید با خودتان بگویید که استانداردهای حسابداری جهانی هستند و با استاندارد های حسابداری در ایران تفاوتی ندارند. خب در اصل باید بدانید استاندارد های حسابداری ایران از سال 1371 به وجود آمد. در همین سال، کمیته تدوین استانداردهای حسابداری از طرف سازمان حسابداری کشور راهاندازی شد. هدف تأسیس این کمیته، ایجاد استاندارد حسابداری معتبر با توجه به شرایط کشور بود تا بتوانند یک سیستم یکپارچه ایجاد کنند تا دچار ناسازگاری نشوند.
طی سالهای 1373 و 1375، پیشنویسی از بیانیههای کمیته تدوین استاندارد های حسابداری برای نظرسنجی عمومی در نشریه رسمی سازمان حسابرسی منتشر شد. در نهایت در سال 1378، اولین مجموعه رهنمودهای حسابداری از طرف این کمته منتشر شد و برای 2 سال آن را اجرا کردند.
استاندارد 1 تا 22 که در ادامه با آنها آشنا خواهید شد، اولین استاندارد های حسابداری ایران بودند که توسط این کمیته وضع شدند. آخرین استاندارد حسابداری ملی ایران یعنی استاندارد 33 در سال 1392 منتشر شد که مربوط به مزایای بازنشستگی است.
انواع استانداردهای حسابداری
حال که با مفهوم استاندارد حسابداری آشنا شدید، نوبت به بررسی فهرست استانداردهای حسابداری ایران میرسد. فهرست زیر بر اساس وضعیت استانداردها تا سال ۱۴۰۵ تنظیم شده است. توجه کنید که برخی استانداردهای قدیمی کنارگذاری شدهاند و دیگر نباید آنها را جزو استانداردهای جاری و لازمالاجرا در نظر گرفت. در میان استانداردهای جدید، استاندارد شماره ۴۳ نیز از ۱ فروردین ۱۴۰۴ لازمالاجرا شده است.
- استاندارد شماره ۱: نحوه ارائه صورتهای مالی (تجدیدنظرشده ۱۳۹۷)؛
- استاندارد شماره ۲: صورت جریانهای نقدی (تجدیدنظرشده ۱۳۹۷)؛
- استاندارد شماره ۳: درآمد عملیاتی؛ کنارگذاری از ۱۴۰۴/۱/۱ و جایگزینشده در ارتباط با الزامات استاندارد شماره ۴۳؛
- استاندارد شماره ۴: ذخایر، بدهیهای احتمالی و داراییهای احتمالی (تجدیدنظرشده ۱۳۸۴)؛
- استاندارد شماره ۵: رویدادهای بعد از تاریخ ترازنامه (تجدیدنظرشده ۱۳۸۴)؛
- استاندارد شماره ۶: گزارش عملکرد مالی؛ کنارگذاری از ۱۳۹۸/۱/۱؛
- استاندارد شماره ۷: حسابداری مخارج تحقیق و توسعه؛ با استاندارد شماره ۱۷ تلفیق شده است؛
- استاندارد شماره ۸: حسابداری موجودی مواد و کالا؛
- استاندارد شماره ۹: حسابداری پیمانهای بلندمدت؛ کنارگذاری از ۱۴۰۴/۱/۱؛
- استاندارد شماره ۱۰: حسابداری کمکهای بلاعوض دولت؛
- استاندارد شماره ۱۱: داراییهای ثابت مشهود (تجدیدنظرشده ۱۳۸۶ و اصلاحشده براساس استانداردهای حسابداری جدید)؛
- استاندارد شماره ۱۲: افشای اطلاعات اشخاص وابسته (تجدیدنظرشده ۱۳۸۶)؛
- استاندارد شماره ۱۳: حسابداری مخارج تأمین مالی؛
- استاندارد شماره ۱۴: نحوه ارائه داراییهای جاری و بدهیهای جاری؛ کنارگذاری از ۱۳۹۸/۱/۱؛
- استاندارد شماره ۱۵: حسابداری سرمایهگذاریها؛
- استاندارد شماره ۱۶: آثار تغییر در نرخ ارز (تجدیدنظرشده ۱۴۰۰)؛
- استاندارد شماره ۱۷: داراییهای نامشهود (تجدیدنظرشده ۱۳۸۶ و اصلاحشده براساس استانداردهای حسابداری جدید)؛
- استاندارد شماره ۱۸: صورتهای مالی جداگانه (تجدیدنظرشده ۱۳۹۸)؛
- استاندارد شماره ۱۹: ترکیبهای تجاری (تجدیدنظرشده ۱۳۸۴)؛ کنارگذاری از ۱۴۰۰/۱/۱؛
- استاندارد شماره ۲۰: سرمایهگذاری در واحدهای تجاری وابسته و مشارکتهای خاص (تجدیدنظرشده ۱۳۹۸)؛
- استاندارد شماره ۲۱: حسابداری اجارهها؛
- استاندارد شماره ۲۲: گزارشگری مالی میاندورهای (تجدیدنظرشده ۱۴۰۰)؛
- استاندارد شماره ۲۳: حسابداری مشارکتهای خاص؛ کنارگذاری از ۱۴۰۰/۱/۱؛
- استاندارد شماره ۲۴: گزارشگری مالی واحدهای تجاری در مرحله قبل از بهرهبرداری؛
- استاندارد شماره ۲۵: گزارشگری بر حسب قسمتهای مختلف؛
- استاندارد شماره ۲۶: فعالیتهای کشاورزی؛
- استاندارد شماره ۲۷: طرحهای مزایای بازنشستگی؛
- استاندارد شماره ۲۸: فعالیتهای بیمه عمومی؛
- استاندارد شماره ۲۹: فعالیتهای ساخت املاک؛ کنارگذاری از ۱۴۰۴/۱/۱؛
- استاندارد شماره ۳۰: سود هر سهم؛
- استاندارد شماره ۳۱: داراییهای غیرجاری نگهداریشده برای فروش و عملیات متوقفشده؛
- استاندارد شماره ۳۲: کاهش ارزش داراییها؛
- استاندارد شماره ۳۳: مزایای بازنشستگی کارکنان؛
- استاندارد شماره ۳۴: رویههای حسابداری، تغییر در برآوردهای حسابداری و اشتباهات؛
- استاندارد شماره ۳۵: مالیات بر درآمد؛
- استاندارد شماره ۳۶: ابزارهای مالی؛ ارائه؛
- استاندارد شماره ۳۷: ابزارهای مالی؛ افشا؛
- استاندارد شماره ۳۸: ترکیبهای تجاری (مصوب ۱۳۹۸)؛
- استاندارد شماره ۳۹: صورتهای مالی تلفیقی (مصوب ۱۳۹۸)؛
- استاندارد شماره ۴۰: مشارکتها (مصوب ۱۳۹۸)؛
- استاندارد شماره ۴۱: افشای منافع در واحدهای تجاری دیگر (مصوب ۱۳۹۸)؛
- استاندارد شماره ۴۲: اندازهگیری ارزش منصفانه؛
- استاندارد شماره ۴۳: درآمد عملیاتی حاصل از قرارداد با مشتریان؛ لازمالاجرا از ۱۴۰۴/۱/۱.
بنابراین، در سال ۱۴۰۵ صرفاً شمردن استانداردها کافی نیست؛ برای کار حرفهای باید وضعیت اجرای هر استاندارد، تجدیدنظرها و استانداردهای جایگزین را نیز در نظر گرفت. برای نمونه، استاندارد شماره ۴۳ در حال حاضر اهمیت ویژهای دارد، زیرا از ۱۴۰۴/۱/۱ لازمالاجراست و استاندارد شماره ۳ و برخی الزامات مرتبط با درآمد را تحت تأثیر قرار داده است.
مزایای استانداردهای حسابداری
حال که با انواع استاندارد حسابداری آشنا شدید، بهتر است در خصوص مزایای استاندارد حسابداری بدانید. شاید با خودتان بگویید که شناخت انواع استاندارد های حسابداری چه کمکی به ما میکند؟ خب اول از همه کاربران صورتهای مالی همگی انتظار دارند که شرکت از استاندارد های حسابداری تبعیت کند.
به این ترتیب کاربران هنگام تفسیر و تحلیل نتایج گزارشهای مالی، فرض را بر این میگذارند که استانداردها رعایت شدهاند. به این ترتیب میتوانند تفسیر سریع، جامع و بهتری داشته باشند. پس کاربران هنگام مطالعه صورتهای مالی میتوانند از دانش انواع استانداردهای حسابداری استفاده کنند.
زمانی که مسائل گزارشگری مالی به وجود میآید، حسابداران قادر خواهند بود تا برای تعیین کردن روش ثبت رویداد، به GAAP مراجعه نمایند.
از طرف دیگر سرمایهگذاران و همچنین مشاغل کوچک میتوانند عملکرد شرکتها را بهراحتی با کمک استاندارد حسابداری با هم مقایسه نمایند. پس این امر به حسابدار کمک میکند تا متوجه شود آیا یک کسبوکار یا صنعت برای سرمایهگذاری مناسب است یا نه؟ همچنین برای تغییر مسیر یک کسبوکار یا یک بنگاه اقتصادی چه کارهایی باید انجام داد تا به سمت مثبتی حرکت کنند؟
به زبان ساده میتوان گفت که با کمک استاندارد های حسابداری میتوان با وضوح بیشتری عمل کرد و هدفمند بود. در صورتی که عملکرد کسبوکارها بر اساس این استانداردهای حسابداری نباشند، با مشکلات متعدد روبهرو خواهند شد. این استانداردها نشان میدهند که در چه زمانی چه مشکلی برای یک کسبوکار یا صنعت به وجود آمده تا بتوانند به سادگی این مشکل را برطرف کنند.
اهمیت استاندارد حسابداری
درباره مزایای استفاده از استانداردهای حسابداری صحبت کردیم. حال نوبت به صحبت در خصوص اهمیت شناخت انواع استاندارد های حسابداری در ایران میرسد. در حال حاضر شاهد پیشرفت روزافزون صنایع مالی و امور مالیاتی بهصورت بینالمللی و همچنین سرمایهگذاریهای خارج در کشور هستیم. استاندارد های حسابداری را میتوان یک «زبان بینالمللی در دنیای حسابداری» دانست.
در حقیقت استاندارد حسابداری ایران و بینالملل را یک حسابدار خبره باید بداند. در دنیای آینده، تجارت بین ایران و کشورهای دیگر گستردهتر از امروز خواهد شد. به این ترتیب شرکتها برای مدیریت امور مالی خود نیاز به حسابدارانی خواهند داشت که بر انواع استانداردهای حسابداری جهانی و بینالمللی تسلط داشته باشند.
ثبت نام و شرکت در کلاسهای دوره حضوری و مجازی آموزش حسابداری پکت میتواند به شناخت بهتر استانداردهای مالی کمک کند.
یک حسابدار باید در چنین شرایط قادر به ارائه یک گزارش جامع و کامل مالی بر اساس استانداردهای جهانی باشد. گزارشهای مالی نشان میدهند که ارزش یک تجارت مالی چقدر است. به همین خاطر تحلیلگران اقتصادی با اتکا به این گزارشهای مالی میتوانند یک شرکت را شرکت دیگر مقایسه کنند تا برای سرمایهگذاری به نتیجه برسند.
پس اینکه سرمایهگذاری خارجی در کدام شرکت انجام شود، متکی به گزارشهای مالی حسابداری است که از انواع استاندارد های حسابداری بینالمللی استفاده کرده باشد که تحلیلگران بهراحتی قادر به خواندن و تحلیل آن باشند.
همچنین باید بدانید در صورتی که شرکت سرمایهگذاری خارجی هم نداشته باشد، باز هم نتایج مالی و گزارشهای مالی باید به دست سرمایهگذران، سهامداران، هیئت مدیره، افراد مهم سازمانی و کلیه افراد ذینفع برسد. در بسیاری از موارد، هیئت مدیره با اتکا به این گزارشات تصمیمگیریهای مختلف انجام میدهند.
زمانی که حسابدار برای تهیه این گزارشها از استاندارد حسابداری استفاده کرده باشد، تحلیل و درک این گزارشها برای تمامی افراد نامبرده سادهتر خواهد بود. از انواع استاندارد های حسابداری برای اطمینان از عملکرد یک تجارت استفاده میکنند. بهصورت کلی سابداران موظفند تا اطلاعات مالی مرتب، قابل مقایسه و قابل اطمینان ارائه دهند و برای این کار به شناخت انواع استانداردهای حسابداری نیاز خواهند داشت.
سخن پایانی
تا به اینجا، متوجه شدیم که انواع استانداردهای حسابداری نوعی زبان بینالمللی بین حسابداران، فعالان در حوزه مالی و مالیاتی و کلیه ذینفعان یک مجموعه تجاری و بنگاه اقتصادی محسوب میشود. یک حسابدار خبره باید با استاندارد حسابداری آشنا باشد تا بتواند گزارشها و اسناد قابل اعتماد و قابل مقایسه از شرکت ارائه دهد.
رعایت کلی موارد ذکر شده در بخشهای قبلی تنها با رعایت استاندارد های حسابداری شدنی است. پس تا زمانی که حسابدار تسلط کافی بر انواع استاندارد حسابداری ایران نداشته باشد، نمیتواند به اطلاعاتی قابل اطمینان و قابل مقایسه دست پیدا کند. از طرف دیگر رعایت این اصول باعث ایجاد اطمینان در بازارهای رقابتی میشود. به این ترتیب استاندارد حسابداری میتوانند به ایجاد اطمینان از جهت سلامتی مالی یک شرکت کمک کنند.
سوالات متداول
آیا استانداردهای حسابداری ایران برای شرکتهای بورسی هم کاربرد دارند؟
بله، واحدهای تجاری مشمول مقررات مربوط، باید الزامات استانداردهای حسابداری لازمالاجرا را رعایت کنند.
استانداردهای حسابداری را از کجا میتوان دریافت کرد؟
متن استانداردهای مصوب را میتوان از منابع رسمی سازمان حسابرسی و مراجع حرفهای مرتبط دریافت کرد.